Invoering
Tomatenpuree, een cruciaal verwerkt product dat is afgeleid van tomaten, heeft een aanzienlijke invloed op de aanbodniveaus van dit essentiële voedselingrediënt. De productiekenmerken van de verwerking van tomaten hebben veel gemeenschappelijke kenmerken met andere belangrijke landbouwproducten. Deze kenmerken omvatten geconcentreerde productieregio's, een verspreide consumptievraag en een aanzienlijke gevoeligheid voor extreme weersomstandigheden. Deze factoren bepalen gezamenlijk de stabiliteit en beschikbaarheid van tomatenpuree op de wereldmarkt.
Productie- en aanboddynamiek
Geconcentreerde productie en verspreide vraag: De productie van verwerkingstomaten is sterk geconcentreerd in een paar regio's, terwijl de vraag wijdverbreid is. Er zijn relatief weinig belangrijke exporterende landen, terwijl de importerende landen talrijk zijn. Deze concentratie betekent dat elke vermindering van de productie in de belangrijkste producerende landen snel regionale aanbodonevenwichtigheden kan veroorzaken.
Weerimpact: Tomatenopbrengsten zijn zeer gevoelig voor extreme weersomstandigheden. De afgelopen twee jaar hebben Europa en de Verenigde Staten te maken gehad met recordbrekende hitte en droogte, wat heeft geleid tot een aanzienlijke vermindering van de tomatenproductie. Nu La Niña overgaat in El Niño is de bodemgesteldheid in Noord-Amerika verbeterd, maar veel regio's hebben nog steeds te maken met complexe en onzekere weerpatronen die het herstel van de tomatenoogst bedreigen.
Kostengevoeligheid: De kosten van de tomatenteelt zijn zeer gevoelig voor schommelingen in de energie- en kunstmestprijzen. De energiecrisis in 2022 leidde tot hogere exploitatiekosten voor hoogenergetische koelopslag en glastuinbouw, evenals tot een scherpe stijging van de kunstmestprijzen, wat boeren ervan weerhield tomaten te planten. In 2023, toen de prijzen voor ruwe olie, aardgas en kunstmest daalden, daalden ook de kosten voor het planten van overzeese landbouwproducten. Geopolitieke conflicten blijven echter aanzienlijke volatiliteit in de energieprijzen en het macro-economische klimaat veroorzaken, wat op zijn beurt gevolgen heeft voor de landbouwproductiekosten en de grondstoffenprijzen.
Reflectie op de mondiale voedselcrisis
De ‘tomatencrisis’ in het buitenland is een microkosmos van het mondiale voedselprobleem en wijst op uitdagingen op de lange termijn in het voedselvoorzieningssysteem. Specifiek:
Ongelijke verdeling: De stijging van de prijzen van landbouwproducten in de afgelopen jaren is niet te wijten aan een algeheel tekort aan aanbod, maar eerder aan een onevenwichtige mondiale voedseldistributie. In 2022 waren de vier grootste maïsproducenten (CR4) bijvoorbeeld goed voor 70% van de mondiale productie, terwijl de drie grootste sojabonenproducenten (CR3) 80% bereikten. Landen met een lage landbouwproductiviteit of onvoldoende hulpbronnen zijn sterk afhankelijk van de internationale handel voor voedsel, wat leidt tot afhankelijkheid van de mondiale markten en een ongelijke verdeling. Veel lage-inkomenslanden zijn sterk afhankelijk van import voor voedsel en landbouwproducten.
Economische en politieke factorenDe agressieve renteverhogingen en de appreciatie van de dollar door de Federal Reserve hebben de financiële last van het importeren van voedsel voor landen in het Midden-Oosten, Afrika, Zuid-Azië en Latijns-Amerika aanzienlijk vergroot, waardoor de voedselzekerheid van kwetsbare bevolkingsgroepen verder wordt bedreigd. De mondiale voedselhandel wordt gedomineerd door vier grote graanbedrijven – ADM, Bunge, Cargill en Louis Dreyfus (ook wel ‘ABCD’ genoemd) – die 90% van het mondiale graanhandelsvolume controleren. Zelfs in de veiligste voedselproducerende landen kunnen kleine schokken door deze concentratie aanzienlijke tekorten veroorzaken.
Handelsprotectionisme: De huidige voedselproblemen worden steeds meer veroorzaakt door handelsmaatregelen in plaats van door traditionele productietekorten. In een context van negatieve verwachtingen en stijgende voedselprijzen neemt het handelsprotectionisme toe. Dit wordt versterkt door het ‘kudde-effect’, dat leidt tot grotere zorgen over de mondiale voedselvoorziening. Grote producenten voeren regelmatig exportbeperkingen in op granen, eetbare oliën en andere landbouwproducten, wat op korte termijn ontwrichtingen in de toeleveringsketen veroorzaakt en het probleem van de ongelijke voedselverdeling verergert, wat mogelijk tot humanitaire crises kan leiden.
Klimaatverandering en toekomstige uitdagingen
Het weerverhaal is nog lang niet voorbij, en klimaatafwijkingen zorgen nog steeds voor aanzienlijke onzekerheden in het evenwicht tussen vraag en aanbod van landbouwproducten. Van 2020 tot 2022 beleefde de wereld het eerste drie jaar durende La Niña-evenement van deze eeuw, en dit jaar markeert de overgang naar het El Niño-weerpatroon. In de context van de mondiale opwarming van land en oceanen zal de wisselwerking tussen La Niña/El Niño-signalen en verschillende klimaatsignalen op de midden- en hoge breedtegraden resulteren in meer chaotische en complexe weerpatronen. De klimaatverandering verandert de verdeling van de regenval verder, waardoor sommige regio’s vaker te maken krijgen met droogtes en watertekorten, terwijl andere regio’s te maken kunnen krijgen met meer overstromingen en tsunami’s als gevolg van de stijgende zeespiegel.
El Niño zal, omdat het een opwarmingsgebeurtenis is, de trends op het gebied van de opwarming van de aarde verergeren, wat tot hogere temperaturen zal leiden. De 2014-2016 super-El Niño resulteerde bijvoorbeeld in recordhoge gemiddelde temperaturen op aarde, waardoor 2016 het warmste jaar ooit werd. De piek van het extreme weer veroorzaakt door El Niño vindt vaak daarna plaats, wat betekent dat 2024 aanzienlijke weersuitdagingen zou kunnen opleveren, wat langdurige en aanhoudende bedreigingen voor de mondiale landbouwproductie zou kunnen vormen. Gewassen zoals tomaten, die bijzonder kwetsbaar zijn, zullen waarschijnlijk zwaarder getroffen worden dan andere gewassen. De economische en menselijke verliezen veroorzaakt door extreme weersomstandigheden vormen niet alleen een bedreiging voor de energie- en voedselzekerheid, maar ook voor de watervoorraden, waardoor de ongelijkheid tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden nog groter wordt. De economische verliezen zullen worden vergroot door mondiale toeleveringsketens en internationale handelskanalen.
Concluderend: de uitdagingen waarmee de tomatenpuree-industrie wordt geconfronteerd, weerspiegelen bredere mondiale voedselzekerheidsproblemen. Het aanpakken van deze problemen vereist een alomvattend inzicht in de dynamiek van de landbouwproductie, de gevolgen voor het klimaat, economische factoren en geopolitieke invloeden om een veerkrachtiger en rechtvaardiger voedselvoorzieningssysteem te creëren.
